Alevî / Kızılbaşlıkʼta Ocak Kültü

  • Hasan Çelik
  • Seda Kırteke
Anahtar Kelimeler: Ocak, Alevîlik, Kurum, İşlev, Din

Özet

Türk kültürünün önemli inanışlarından sayılan ‟ocağın kutsallığıˮ anlayışı, tarihsel miras olarak günümüze kadar yaşatılmıştır. ‟Ocakˮ var olmanın ve hayatın temsilcisi durumundadır. Türk tarihinde bir çok anlamları beraberinde taşımakta olan ‟ocakˮ kavramı, eski Türk inanışlarının izlerini taşıyan Alevî/Kızılbaş toplumlarında da önemli teolojik ve sosyolojik karşılıklar bulmaktadır. Kendi inanç önderlerinin oluşturduğu yapılanmalar ‟ocakˮ kavramıyla ifade edilmekle birlikte, ‟seyyîd-i sâdâtˮ evlatları olarak kabul edilen ‟inanç önderleriˮ mutlak surede bir ocağa bağlı olmak durumundadırlar. Ocakların Alevî/Kızılbaş toplumlarında ‟kutsallıklarıˮ tartışılmaz bir konumdadır. Bu sebeple Alevî/Kızılbaş toplumuna mensup bireyler (talipler) bir ocağa bağlı (intisap etmiş) olmak ve erkânlarını bağlı bulundukları ocağın temsilcisi olan ‟dedeˮler aracılığıyla yürütmekle yükümlüdürler. ‟Ocaklarˮ, sosyal hayatın dizaynı açısından da son derece işlevsel konumlara sahip olan dini yapılanmalardır. Çalışmamızda; Alevîlikteki ‟ocak kültüˮnü, Alevî/Kızılbaş toplumunun Dersim menşeli  ve ‟mürşîd ocağıˮ olarak kabul edilen Ağuiçen Ocağı hakkında ki genel bilgileri ve gerek  Cumhuriyet tarihinin gerekse de Alevîliğin  toplumsal hafızasının en önemli ‟inanç önderiˮ konumunda bulunmuş olan (merhum)  Mürşîd-i Kâmil (Seyyîd) Hüseyin Doğan Dedeʼnin hayatını siz araştırmacıların dikkatlerine sunacağız. 

Yazar Biyografisi

Hasan Çelik
hitit üniversitesi sosyal bilimler enstitüsü felsefe ve din bilimleri ananbilim dalı tezli yüksek lisans öğrencisi

Referanslar

ATALAY, (Hazl.) A. A. (2011). İmam Cafer-i Sadık Buyruğu. İstanbul: Can Yayınları.

ATALAY, A. A. (2013). Ağuiçenliler Ocağı. İstanbul: Can Yayınları.

BAL, H. (2002). Alevî Bektaşî Kültürü. Isparta: Fakülte Kitabevi.

BAL, H. (2004). Alevî İslâm Yolu. İstanbul: Cem Vakfı Yayınları.

BAL, H. (2014). Alevîliğin Tasavvufi Boyutu. Bursa: Sentez Yayınları.

BİRDOĞAN, N. (1995). Anadolu ve Balkanlarda Alevî Yerleşmesi. İstanbul: Mozaik Yayınları.

BİRDOĞAN, N. (2013). Alevîlik -Anadolu'nun Gizli Kültürü-. İstanbul: Kaynak Yayınları.

CEM DERGİSİ (1999). ‟İzzettin Doğanʼla Söyleşiˮ. İstanbul: Yıl 32, S. 90, ss. 16-17.

ÇEM, M. (1999). Dersim’de Alevilik . İstanbul: Peri Yayınları.

DEDEKARGINOĞLU, H. (2012). Dede Gargın Süreğinde Cem. Ankara: Yurt Kitap Yayıncılık.

DOĞAN, (Kaynak kişi) Eşref. Cem Vakfı Malatya Şubesi Başkanı / Alevi Dedesi (Ağuiçen Ocağı / Mir Seyyîd Evladı). (Mülakat tarihi: 11.11.2013. Kırlangıç Köyü, Yeşilyurt – Malatya).

ERDOĞAN, K. (1993). Alevîlik Bektaşîlik. İstanbul: İletişim Yayınları.

EĞRİ, O. (2013). Alevi Bektaşi Yolu: Hak Muhammed Ali. İstanbul: Ufuk Yayınları.

ER, P. (1998). Geleneksel Anadolu Aleviliği. Ankara: Ervak Yayınları.

ER, P. (2014). Yaşayan Alevilik. Ankara: Barış Yayınları.

ERÖZ, M. (1992). Eski Türk Dini (Gök Tanrı İnancı) ve Alevilik-Bektaşilik. İstanbul: Türk Dünyası Araştırma Vakfı Yayınları.

ERÖZ, M. (2014). Türkiye’de Alevilik-Bektaşilik. İstanbul: Ötüken Neşriyat.

FIĞLALI, E. R. (2006). Türkiye’de Alevîlik-Bektâşilik . İzmir: İzmir İlâhiyat Vakfı Yayınları.

FIRAT, M. Ş. (1983). Doğu İlleri ve Varto Tarihi. Ankara: Tandoğan Yayınları.

GÜLŞAN, H. (2001). Anadolu Alevi Müslümanlığı. İstanbul: Can Yayınları.

KALAFAT, Y. (1990). Doğu Anadolu’da Eski Türk İnançlarının İzleri. Ankara: Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü Yayınları.

KESKİN, Y. Z. (2012). ‟Demokrat Parti İktidarı ve Günümüze Yansımalarıˮ. Erzincan: Erzincan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. Cilt V/5, Sayı 1, ss. 107-130.

KELEŞ, A. (2008). ‟Ortak Kimlik ve Müzik / 1980 Sonrası Alevî-Bektaşî Uyanışıˮ. İstanbul: Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi.

OCAK, A.Y. (2000). Alevi ve Bektâşî İnançlarının İslam Öncesi Temelleri (Bektâşî Menakıbnâmelerinde İslam Öncesi İnanç Motifleri). İstanbul: İletişim Yayınları.

ONARLI, İ. (2000). ‟Dersim'de Bazı Gelenek ve İnanç Motifleriˮ. Ankara: Gazi Üniversitesi Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi. Sayı XV/15, ss. 150-190.

ÖZTÜRK, S. (1972). ‟Tunceli’de Alevilik Üzerine Sosyolojik Bir Denemeˮ. İstanbul: İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Sosyoloji Bölümü Yayımlanmamış Mezuniyet Tezi.

ÖZGÜL, V. (2001). “Kiştim Marı (Evliyası) ve Tarik-Pençe Kavgası”. Ankara: Gazi Üniversitesi Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi. Sayı VIII /18, ss. 33-44.

RENÇBER, F. (2014). ‟Adıyaman Alevîlerinin Coğrafi Dağılımı ve Demografik Yapısıˮ. Rize: e-Makalat Mezhep Araştırmaları Dergisi. Cilt VII, Sayı 1 (Bahar 2014), ss. 7-18.

SALTIK, V. (2009). ‟Tunceli'de Alevi Ocaklarıˮ. Ankara: Gazi Üniversitesi Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi. Sayı 52, ss. 145-176.

SALTIK, V. (2011). İz Bırakan Erenler ve Alevi Ocakları. İstanbul: Kuloğlu Matbaacılık.

SARIKAYA, M. S. (2012). Anadolu Aleviliğinin Tarihi Arka Planı (XI-XIII. Asırlar).İstanbul: Frida Yayınları.

SEVGEN, N. (1999). Zazalar ve Kızılbaşlar Coğrafya-Tarih-Hukuk-Folklor-Teogoni. Ankara: Kalan Yayınları.

ŞAPOLYO, E. B. (1964). Mezhepler ve Tarikatlar Tarihi. İstanbul: Türkiye Yayınevi.

ŞAHİN, H. (2007). ‟Ocakˮ. TDVİA. Cilt 33, s. 316. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.

ŞENER, C. (1990). Alevilik Olayı (Toplumsal Bir Başkaldırının Kısa Tarihçesi). İstanbul: Ant Yayınları.

ŞENER, C. (1996). Yaşayan Alevilik. İstanbul: Ant Yayınları.

TANYU, H. (1991). ‟Ateşˮ. TDVİA. Cilt IV, ss. 52-55. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.

TUĞRUL, T. (2006). ‟Tunceli Aleviliğinde İnanç ve İbadet (Sarı Saltık Ocağı Örneği)ˮ. İstanbul: Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi.

YAMAN, A. (1998a). Kızılbaş Alevi Dedeleri. İstanbul: Şahkulu Sultan Külliyesi Mehmet Ali Hilmi Dedebaba Araştırma Eğitim ve Kültür Vakfı Yayınları.

YAMAN, A. (1998b). Alevilikte Dedeler-Ocaklar (özel basım). İstanbul: Uğur Matbaacılık.

YAMAN, Ali (2004). Alevilikte Dedelik ve Ocaklar. İstanbul: Karacaahmet Sultan Derneği Yayınları.

YAMAN, A. (2006). Kızılbaş Alevi Ocakları. Ankara: Elips Kitap.

YÖRÜKAN, Y. Z. (2005). Müslümanlıktan Evvel Türk Dinleri Şamanizm. İstanbul: Yol Yayınları. (Hazırlayan Turhan Yörükan), ss. 68-69.

Yayınlanmış
2017-03-16