KIRGIZİSTAN'DA DÜNDEN BUGÜNE EŞ SEÇİMİ PRENSİPLERİ

  • Ali ÜNAL Kırgızistan Türkiye Manas Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Sosyoloji Bölümü

Özet

İnsanoğlu yaşamı boyunca sosyal, psikolojik,  ekonomik, siyasi ve dini yönden birçok alanda mutluluğa giden yolu arar. Şüphesiz bunun en önemli basamağını evlilik tercihi ve öncesindeki eş seçimi oluşturur.  Zira evlilik insanı mutlu eden veya mutsuzluğa sebep olan kurumların başında gelir. Eş seçimi ise bu mutluluğun seviyesini tayin eden en önemli unsur olarak karşımıza çıkar. Nitekim hayatının büyük bölümünü birlikte, mutlu bir şekilde geçirebilmek için doğru eş seçiminde bulunmak önemlidir. Aksi takdirde mutluluk arayışları yerini mutsuzluktan kurtulma çabalarına bırakır ki toplumlarda buna bağlı olarak özellikle son yıllarda artan boşanma olayları örnek gösterilebilir. Dolayısıyla eş seçimi, insan yaşantısındaki en önemli kararlardan biri olduğu ve bireyin geri kalan yaşamını vereceği bu kararla birlikte birçok yönden olumlu veya olumsuz şekilde etkileyebileceğini ortaya koyar. Bu kararla birlikte kişinin bundan sonraki yaşamını kiminle sürdüreceğine, kiminle birlikte yol alıp, gelişip değişeceğine, nasıl bir yaşam sürdüreceğine ve hatta kimden çocuk sahibi olup, kiminle birlikte çocuk yetiştireceğine karar vermiş olur. Aile kurumuna büyük önem atfeden Kırgız toplumunda evlilik tercihi doğal olarak eş seçimi, babadan oğula, nesilden nesile uzayıp giden köklü bir gelenek olarak hayat bulur. Geleneksel Kırgız toplumunda aile yuvasını erkek planlandırır, kadın ise kurar. Kurma esnasında bir takım eksikliklerin olması halinde bunlar giderilebilir, fakat planın başında bir eksiklik ve yanlışlık olması halinde bunu düzeltme zor ve kimi zaman imkansızdır. Evlenecek gençlerin mutlu bir gelecek ve aile kurması için eş seçimi üzerinde titizlikle duran Kırgız ailesi, çocukları evlendirmeden önce eş seçimde geleneksel bir takım kıstasların belirlediği ve bu yönde seçim yaptığı tespit edilir. Bu çalışmada, Kırgız ailesinin eş seçiminde takip ettiği geleneksel uygulama ve kaideler sınıflandırılarak eş –soy durumu, eş-ekonomik durum, eş- akrabalık durumu, eş-millet durumu, eş- cenge durumu, eş özellikleri ve yasaklar hakkında bilgi verilmektedir.  Ayrıca Çağdaş Kırgız Ailesinin Geleneksel ve Yeniliksel Meseleleri adlı araştırma çerçevesinde Kırgız ailesinin bugünkü eş seçimi esaslarında nelere dikkat ettiği sosyolojik veriler ışığında izah edilmeye çalışılmıştır.

Yazar Biyografisi

Ali ÜNAL, Kırgızistan Türkiye Manas Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Sosyoloji Bölümü
Kırgızistan-Türkiye Manas Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Sosyoloji Bölümü

Referanslar

Abramzon, Saul. (1968). O Perejitkah Form Braka u Kirgizov (K Voprosu O Genezise İnstitutov Levirata i Sororata). İstoriya, Arheologiya Etnografiya Sredney Azii, (Sbornik), 282-291, Moskova.

_________. (1990). Kirgizi i İh Etnogenetiçeskiye i İstoriko-Kulturnıye Svyazi. Frunze: İzdatelstvo Kırgızstan.

__________. (1999). Kırgız cana Kırgızstan Tarıhı Boyunça Tandalma Emgekter. Bişkek: Kırgızstan Soros Fondu.

Akmataliev, Abdıldacan, vd. (2003). Kaada-Salt. Ak Batalar. El Adabiyatı Seriyası, Tom 19, Bişkek: Şam.

Attokurov, Sabır. (1997). Kırgız Etnografiyası. Bişkek: Kırgız Mamlekettik Uluttuk Universiteti.

Bener, Muhammet. (2011). Dindarlık-Eş seçimi ilişkisi (SDÜ Örneği). Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Isparta: Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.

Cumagulov, Acike. (1960). Semya i Brak u Kirgizov Çuyskoy Dolinı. Frunze: İzd-vo AN Kirg SSR.

Dırenkova, Nadejda. (1927). Brak, “Terminı Rodstba i Psihiçeskie Zapretı u Kirgizov (Po materialu, Sobrannomu Letom 1926 g”. V Narınskom Rayone Semireçenskoy Obl. Sb. Etnograf Materialov, № 2. Leningrad.

Dor, Remi. (1993). Oogan Pamirindegi Kırgızdar, Bişkek.

Grodekov, Nikolay. (1889). “Kirgizı i Karakirgizı Sır-Darıinsky Oblasti”. T. 1. Yuridiçeskiy Bıt, Taşkent: Tipolitografiya S. İ. Lahtina.

İbragimov, Muhamed. (2005). Kırgız Makal Lakap, Uçkul Sözdörü. Karabalta: Salam.

İzraztsov, Nikolay. (1897). “Obıçnoye Pravo Kirgizov Semireçenskoy Oblasti”. Etnografiçeskoye Obozreniye, Kn.3/4.- № 3.

Karimov, M. (2011). Ata babalar Taberigi: Kırgızdın Adep-Ahlak, Salt-Saana, Ürp-Adat, Irım-Cırım cana Cörölgölör Cıynagı. Bişkek.

Koçkonov, Aydarbek. (2014). Etniçeskiye Traditsii Kırgızskogo Naroda (Sotsiokulturnıye Aspektı i Nekotorıye Voprosı Genezisa). Bişkek: Dissertatsiya Na Soiskaniye Uçenoy Stepeni Doktora İstoriçeskih Nauk.

Moldokulova, Dinara. (2016). Kırgızdardın Salttık Cürüm Turum Madaniyatı (XIX Kılımdın Ayagı –XX Kılımdın Başı). Bişkek.

Soorbekov, N. (2012). “Kırgız Koomundagı Üybülö Ordu”. M. R. Rıskulbekov atındagı Kırgız Ekonomikalık Universitetinin Kabarları, 3 (22). Bişkek.

Şaydullaeva, Topçugül. (2009). “Cip Üzülsö Cük Kulayt”. Zamandaş, №:5 (70), May, Bişkek.

Ünal, Ali. (2015). Üy-bülö Maseleleri Sotsiologiyanın Küzgüsündö. Bişkek: Maxprint.

Sezal, İhsan. (1997). Aile Nedir. Ankara: T. C. Başbakanlık Aile Araştırma Kurumu Yayınları.

Yayınlanmış
2019-03-15