ÇUBUK VE ŞABANÖZÜ BÖLGELERİ ALEVİ KÖYLERİNDEKİ CEM GELENEKLERİNE MÜZİKAL AÇIDAN BİR BAKIŞ

  • Cenk GÜRAY Hacettepe Üniversitesi Müzik Bilimleri Bölümü Müzik Teorileri Anabilim Dalı

Özet

  Ankara şehri, gerek uzandığı tarihsel derinlik ve gerekse de beslendiği kültürel çeşitlilik açısından kapsamlı bir gelenek üzerine yerleşmiş ve Cumhuriyet Dönemindeki siyasi önemini geçmişindeki bu kültürel birikim ile pekiştirmiş bir merkezdir. M.Ö. 3000’li yıllardan itibaren zengin bir kentli kültür ile yoğrulmuş olan Ankara’nın nitelik ve nicelik açısından zengin geleneksel müzik kültürü, şehrin geçmişindeki kültür mirasının en önemli göstergeleri arasındadır. Söz konusu nitelikli müzik kültürüne paralel olarak ortaya çıkan değişik dini kültürlerin varlığı, Ankara’ya ait dini ve dindışı geleneksel müzik örneklerine bu dinlere ait simgelerin girmesini mümkün kılmıştır (Güray, 2017a: 46). Bu kadim kültür geleneğini Çubuk ilçesi özelinde değerlendirdiğimiz zaman, İslamiyet sonrası dönemde “Alevilik” inancının bu bölgenin yaygın inanç sistemlerinden biri olduğu görülebilmektedir. Bu çalışmanın amacı Çubuk bölgesi Alevi köylerindeki ‘cem’ ritüellerini özellikle kullanılan dini musiki formlarını ve bu formların işlevlerini inceleyerek, bölgeye has ortak ve özgün uygulamaların, önemli sembol ve simgelerin tarışılması ve bu manada Çubuk’taki Alevilik kültürünü dini müzik uygulamaları açısından benzer “ocak” sistemi içinde olan diğer bölgelerle benzerlik ve farkılıkların ortaya konmasıdır. Bu manada, Çubuk bölgesi ile “ocak” bazında bağlantı kurabilen Çankırı Şabanözü bölgesi de bu çalışma içine alınmış ve bu bölgeler arasında “ocak kültürüne” dayalı bir ilişkiler ağı ile aracılığıyla ortaya çıkan etkileşim “müzik” üzerinden incelenmiştir. Çalışma için yazar tarafından Çubuk’un “Susuz” köyünde yapılan röportaj ve alan araştırması kayıtları kullanılmış, bunun yanında daha önce bu bölge ile ilgili Alevilik müzik kültürü bağlamında yapılmış çalışmalardan da destek alınmıştır.

Yazar Biyografisi

Cenk GÜRAY, Hacettepe Üniversitesi Müzik Bilimleri Bölümü Müzik Teorileri Anabilim Dalı
Doç. Dr., Müzik Teorileri Anabilim Dalı Başkanı, Uzmanlık alanları Türk Müziği Nazariyatı, Anadolu'da inanç ve müzik ilişkisi, Türk Din Musikisi

Referanslar

Arslanoğlu, İbrahim. (1998). “Çubuk Yöresi Aleviliğinde Dar Kurbanı”, Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi, 6, 11-34.

--.(1999). “Çubuk Yöresi Alevi Ocakları ve Kurucuları”, Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi, 10, 61-73.

--.(2001). “Çubuk Yöresi Alevi Köyleri”, Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi, 18, 75-118.

Avcı, Yunus; Onay, Mustafa ve Mehmet Kayan. (1978). Bütün Yönleriyle Yeşil Çubuk. Ankara: Çubuk Sosyal Yardım ve Köylere Hizmet Birliği Yayını.

Bayraktarkatal, Ertuğrul ve Okan Murat Öztürk. “Ezgisel Kodların Belirlediği Bir Sistem Olarak Makam Kavramı - Hüseyni Makamının İncelenmesi”. Porte Akademik Makam Çalışmaları Özel Sayısı (Şubat 2012), 24-59.

Çağlayan, Alper. (2017). Kur’an ve Ehl-i Beyt Kaynaklı Alevi Yolunda Erkan-Çubuk Yöresi Örneği. İstanbul: Dörtkapı Yayınları Alevi Erkânı Dizisi.

--. (2018) Çubuk Yöresinde Erkan. Erişim tarihi: 8.11.2018. http://uludivan.de.tl/45_-EK-d--5.htm.

Çalık, Sıddık. (2016). “Çubuk Sele Köyü’nde Bir Alevi Ocağı: Kalender Dede Tekkesi”, Bütün Yönleriyle Çubuk Uluslararası Sempozyumu Bildiriler Kitabı. Der. Hüseyin Çınar, Tekin Önal. Ankara: Çubuk Belediyesi-AYBÜ, 181-190.

Demir, Arif ve Cenk Güray. (2016). “Çubuk ve Çevresinde Dini Musiki Yaklaşımları”. Bütün Yönleriyle Çubuk Uluslararası Sempozyumu Bildiriler Kitabı. Der. Hüseyin Çınar, Tekin Önal. Ankara: Çubuk Belediyesi-AYBÜ, 229-250.

Elçi, Armağan. (2011). “Duvazlar/Duvazimamlar Üzerine Bir Müzikal Çerçeve”, Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi, 57, 131-174.

--. (2017) Çubuk-Şabanözü Merkezli Alevi Ocaklarında Cem Zakirliği. Ankara: Gazi Yayınevi.

Elden, Bektaş. (1997). “Susuz Köyü”. Aydost Gazetesi, sayı: 1, Ankara.

Ersal Mehmet ve Serpil Ersöz. (2013). “Alevi Gülbenglerinin Temel Yapısı Üzerine Bir Değerlendirme”, Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi 65, 53-80.

Ersal, Mehmet. (2011a). “Alevilik İnanç Sistemindeki Ritüelik Özel Terimler: Musahiplik”, Turkish Studies-International Periodical For The Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, Volume 6/1, Spring, 1067-1078.

--. (2011b). “Alevi Cem Zakirliği: Battal Dalkılıç Örneği”, Alevilik-Bektaşilik Araştırmaları Dergisi (Alevi-Bektaşi Kültür Enstitüsü, Almanya), 1, 188-205.

--. (2017). Alevilik, Kavramlar ve Ocak Sistemi: Çubuk Havzası Örneği. Ankara: Gazi Üniversitesi Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Merkezi Yayınları Araştırma Dizisi 25.

Güray, Cenk ve İsmet Karadeniz. (2018). “Horasan’dan Keskin’e Bir Çığlık: Muharrem Ertaş”, Milli Folklor Dergisi 120, (basım sürecinde).

Güray, Cenk. (2012a). “Anadolu’daki İnanç ve Müzik İlişkisinin Semâ-Semah Kavramları Çerçevesinde İncelenmesi”. Yayımlanmamış Doktora Tezi, Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.

--. Çubuk Alan Araştırması, UNESCO-Türkiye-Kazakistan Ortak Müzik Etkileşimi Projesi, UNESCO Türkiye Milli Komitesi, Armağan Elçi, İsmet Doğan, Evrim Ölçer Özünel ve Dilek Türkyılmaz ile beraber.

--. (2017a). “Ankara’da Türk Din Musikisi”. Anadolu’nun Sırlı Sesi: Müziğiyle Ankara. Der. Ömer Türkmenoğlu. Ankara: Ankara Kalkınma Ajansı Yayınları..

--.(2017b). Bin Yılın Mirası-Makamı Var Eden Döngü “Edvâr Geleneği” (2. Baskı). İstanbul: Pan Yayıncılık.

Karadeniz, M. Ekrem. (1983). Türk Mûsikîsinin Nazariye ve Esasları. Ankara: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.

Tekin, Ezgi. (2017). “Ege Abdalları ve Müzik Gelenekleri”. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.

Uludemir, Muammer. (1995). Eskişehir Semahları. Ankara: T.C. Kültür Bakanlığı Yayınları.

Yaman, Ali. (2007). Alevîlik ve Kızılbaşlık Tarihi. İstanbul: Nokta Yayınları.

Yaman, Mehmet. (2011). Alevilik-İnanç,Edep,Erkân. İstanbul: Demos Yayınları.

Yayınlanmış
2019-03-15